Heeft Betelgeuze een begeleider?
Nooit te hard van stapel lopen! Ze heeft al een naam en toch is het nog helemaal niet zeker dat ze effectief bestaat: Siwarha, de begeleider bij de rode superreus Betelgeuze.
Populaire bronnen zeggen…
Copyright: BBC Sky at Night Magazine
Copyright afbeelding: Astronomy.com
Bron van het nieuws: een wetenschappelijk instituut
Copyright afbeelding: NOIRLab News
Betelgeuze, een kanjer van een ster
Wij als amateurastronomen zijn altijd super enthousiast wanneer nieuws uit de hoek van het sterrenkundig onderzoek de krantenkoppen haalt. Zeker als het gaat om een iconisch object aan de sterrenhemel: de geeloranje heldere ster Betelgeuze in het sterrenbeeld Orion.
Copyright afbeelding: Stellarium
Betelgeuze behoort tot de categorie sterren der superreuzen. Als je weet dat onze Zon met toch een diameter van 1,4 miljoen km een gele dwergster is, kan je al vermoeden dat Betelgeuze veel en veel groter is dan onze zon.
Heel precies is het moeilijk te zeggen, maar de diameter van Betelgeuze is zeker meer dan 500 keer die van de Zon. Indien we de Zon in het midden van het zonnestelsel zouden vervangen door Betelgeuze, dan zou die ster komen tot voorbij de asteroïdengordel, misschien wel tot aan de baan van Jupiter…
Naar schatting heeft Betelgeuze 10 tot 20 keer meer massa dan de Zon. Sterren met een dergelijk grote massa evolueren veel sneller dan zuiniger modellen als de Zon. Onze Zon zal een goeie 10 miljard jaar blijven bestaan, maar sterren als Betelgeuze worden maar een tiental miljoen jaren oud en eindigen als supernova: een razendsnelle implosie van de ster, gevolgd door een onvoorstelbaar krachtige explosie… Gezien de evolutiefase waarin betelgeuze zich nu bevindt wordt dat supernovagebeuren in sterrentermen binnenkort verwacht, dus laat ons zeggen binnen… 100.000 jaar.
Ook de afstand is moeilijk exact te bepalen, maar wordt bepaald op 400 tot 600 lichtjaar van hier. Dat is ver genoeg om in het geval van de verwachte explosie onschadelijk te zijn voor de aardse biosfeer.
Supernova op komst?
Uit onderzoek naar de helderheid van Betelgeuze stelt men een veranderlijkheid vast waarbij de schijnbare magnitude varieert tussen +0.0 en +1.6 met een periode van ongeveer 400 dagen, daarnaast is er een tweede cyclus van ruwweg 2.100 dagen die zorgt voor veranderingen qua helderheid.
In de periode 2019-2020 vond er onverwachts een sterke helderheidsafname plaats, het Great Dimming Event. Gedurende meerdere maanden was Betelgeuze opvallend minder helder dan normaal. En meteen werd door sommigen gespeculeerd dat het wel eens zover kon zijn: Betelgeuze stond klaar om supernova te worden...
Wat een voorbarige conclusie bleek te zijn. In de woelige evolutiefase waarin de rode superreus zich bevindt is het niet abnormaal dat er af en toe een grote bel materie van het steroppervlak loskomt en uitgestoten wordt, met als gevolg dat het sterlicht voor een kortere periode gedimd wordt.
Copyright afbeelding: ESO.org
De begeleider: nieuwe aanwijzingen
In juli 2025 publiceerde NASA onderzoek van Steve Howell, een van hun medewerkers, en zijn team. Zij konden op basis van een slimme techniek met krachtige camera’s en vele duizenden korte metingen atmosferische interferenties via uiterst precieze beeldbewerking elimineren en zo een beeld creëren van Betelgeuze en het zwakke licht van een begeleidende ster. Het lichtsignaal was duidelijk, maar niet sterk genoeg om te gelden als absoluut bewijs voor het bestaan van de begeleider.
Maar omdat het in het geval van Betelgeuze om een tot de verbeelding sprekende ster gaat verzon men al meteen een naam voor de mogelijk begeleidende ster: Siwarha, naar het Arabische woord siwar wat 'armband' betekent. De naam Betelgeuze zou immers ook verwijzen naar Arabische woorden, namelijk Yad al-Jauzāʾ, de 'hand van de reus'.
In het prille begin van 2026 verscheen een nieuwe studie onder leiding van Andrea Dupree (Harvard & Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, VS) waarbij geargumenteerd wordt dat een gedetecteerd bewegend en uitdijend spoor van verdicht gas in de buitenste atmosfeerlagen van Betelgeuze indirect wijst op de aanwezigheid van een begeleidende ster. Die ster zou in zowat zes jaar rond Betelgeuze cirkelen, en dat correspondeert met de tweede helderheidscyclus van +-2.100 dagen, waarbij de begeleidende ster gedurende een deel van haar baan rond Betelgeuze een deel van het sterlicht van de rode superreus blokkeert.
Het zou gaan om een kleine ster met maximaal één maal de massa van de Zon die bestaat in de chromosfeer van Betelgeuze.
Volgens Andrea Dupree staat de helderheidsvariatie in een periode van 2.100 dagen los van processen in het inwendige van de ster zelf. Die variatie verloopt asymmetrisch met nu eens een fase waarin het signaal voorop loopt en dan weer een fase waarin het achterloopt, zoiets gebeurt wanneer materiaal naar buiten wordt gestuwd door een voorbij komend object.
Ook het feit dat Betelgeuze heel snel rond haar as draait kan goed verklaard worden door de getijdeneffecten die van een begeleidende ster uitgaan. Anders zou je verwachten dat een ster die alsmaar uitzet – zoals rode reuzen doen – door de wet van behoud van impulsmoment altijd maar trager zou gaan roteren.
Copyright afbeelding: NASA/ESA/Elizabeth Wheatley (STScI)
Toch een nuance
In het artikel van Sky&Telescope van 13 januari 2026 concludeert men: “The case for a companion is strengthening, though not yet closed. Researchers are now looking ahead to late 2027, when Siwarha is expected to emerge again from behind Betelgeuse and offer the clearest opportunity yet for its direct confirmation.”
Eigen vertaling:
“De aanwijzingen voor een begeleidende ster worden steeds sterker, hoewel deze zaak nog niet definitief is uitgeklaard. Onderzoekers kijken nu uit naar eind 2027, wanneer Siwarha naar verwachting weer van achter Betelgeuze tevoorschijn zal komen en de tot op heden duidelijkste gelegenheid zal bieden voor een directe bevestiging van het bestaan ervan.”
Enige kritische bedenkingen
Tekst volgt.
Bronnen
Eigen interview met Alex Lobel (Koninklijke Sterrenwacht van België)
https://www.eso.org/public/belgium-nl/news/eso2109/
https://noirlab.edu/public/images/noirlab2523c/
https://skyandtelescope.org/astronomy-news/betelgeuses-elusive-companion-might-be-making-waves/
Tekst: Francis Meeus, maart 2026